Showing posts with label nepal. Show all posts
Showing posts with label nepal. Show all posts

Monday, May 27, 2013

भोको पेटको अघाउने कथा : अन्तराल (फिल्म समीक्षा)

भोको पेटको अघाउने कथा : अन्तराल (फिल्म समीक्षा) काठमाडौंबाट पानी बगेको हजारौं वर्ष भइसक्यो तर यसको तलाउ चरित्र भने यथावत छ। यहाँ लाखौं मान्छेबीच माछाझैं तैरिने, डुब्ने र बग्ने संघर्ष चल्छ। कोही सफल हुन्छ, त कोही असफल। लाखौं मान्छेका पसिना र आँसुले भरेको काठमाडौं नामको यही 'तलाउ'मा तैरिएको एउटा डुंगाजस्तो लाग्छ, फिल्म 'अन्तराल'।काठमाडौंका दृश्य नसमेटिएको नेपाली फिल्म सायदै होलान्। काठमाडौं सयौं नेपाली फिल्ममा छाइसकेको छ। तर, काठमाडौंको यथार्थ जीवन उप्काउन भने निकै थोरै फिल्म सफल छन्। 'लुट' र 'साँघुरो'पछि 'अन्तराल'मा काठमाडौंका युवाहरुको भोको पेट र मिठो सपनाको मौलिक कथा पस्किएको छ।


  • फिल्म:  अन्तराल
  • रेटिङ:  रेटिङ
  • निर्देशक:  दीपा बस्नेत
  • लेखक:  अभिमन्यु निरबी
  • निर्माता:  बीबी बस्नेत, लक्ष्मीकान्त पाण्डे
  • कलाकार:  मानव सुवेदी, नम्रता सापकोटा, कमलमणि नेपाल, अशिष्मा नकर्मी, राजकुमार पुडासैनी, लोकेन्द्र लेखक, घनुभाइ जोशी, जेसिका बोगटी, अमितेश शाह, रुबी राणा, उज्ज्वल शर्मा भण्डारी आदि।

म्यानपावरमा पैसा डुबाएको घनु, आमाबाउको घर छोडेर आएको रिदम, घरबेटीकी छोरीसँग लभ गर्ने कमलीकान्तजस्ता समाजको संस्थापन पक्षप्रति बागी युवाहरु मात्र होइन सामन्ती र मानवताविहीन पात्रको प्रतिनिधित्व गर्ने डांगो र जीवनलाई दिमागले बाँच्ने रमेशजस्ता 'मेकानिकल' पात्रले पनि 'अन्तराल'को क्यान्भासमा रङहरु पोतेका छन्।
निर्देशक दीपाले आफूले भोगेका र देखेका निम्नमध्यम वर्गीय पात्रहरुका कथालाई फिल्ममा परिचालन गरेकी छन्। त्यहीभएर यो विश्वसनीय लाग्छ। बिना कुनै रिसर्च आफूले नभोगेका उच्च वर्गीय वा निम्नमध्यम वर्गीय पात्रमाथि फिल्म बनाउन खोज्दा धेरै नेपाली निर्देशक चुकेका छन्। 'अन्तराल' यसमा चुकेको छैन।
'राम्रो रचना मिठो नेपाली' शैलीका एकैखाले घोकन्ते संवाददेखि दिक्क भएकालाई 'अन्तराल'ले सञ्चो बनाइदिन्छ। पात्रसुहाउँदो र पात्रको मर्म प्रकट गर्ने संवादले आनन्द दिन्छ। संवादहरु सम्बन्धित पात्रका गरिबी र दयनीयताप्रति नै व्यंग्य गर्ने खालका छन्। कतैकतै चाहिँ संवाद सम्प्रेषण नाटकीय सुनिन्छ। यसमा मिहेनत गरिएको भए हुन्थ्यो।
सबै कलाकारका रियलिस्टिक अभिनयले फिल्म सिंगारिएको छ। आफूले पर्दामा उतार्न लागेको पात्रका जीवनसँग घुलेर काम गरेका छन् कलाकारहरुले। डांगो बनेका राजकुमार पुडासैनी अद्भूत देखिएका छन्। नाटकबाट आएका कलाकारले सशक्त अभिनय गर्छन् र उनीहरु घुलनशील हुन्छन् भन्ने नजीर फेरि बनेको छ। नेपाली फिल्ममा नयाँ सक्षम कलाकारको विविधता थपिने क्रम जारी छ। रुबी राणा र रिदमबीच आमा–छोराको वास्तविक केमिस्ट्री भने निर्माण गर्न सकिएको छैन।
डांगोले आफ्नो घरबाट डेरामा बस्ने केटाहरुको सामान फ्याँकिदिएको दृश्यमा काठमाडौं सहरको असली चरित्र उजागर भएको छ। गरिबलाई किराफट्यांग्राको पनि दर्जा नदिने काठमाडौंका धेरैजसो सुकिलामुकिलाको झझल्को पाइन्छ डांगोमा। डांगो अनुत्पादक, अराजक र विवेकहीन छ। पुर्ख्यौली सम्पत्ति भएकोले ऊ काम गर्दैन। काठमाडौंको सामन्ती चरित्र उसमा छ।
कलेजको माहौल, रेस्टुरेन्टको दृश्य र केटाहरुको डेराको इन्टेरियरले फिल्मको 'फिजिकल रियालिटी' बलियो देखिएको छ। मुख्य पात्रलाई मात्र ध्यान दिने गर्दा धेरै नेपाली फिल्मका फिजिकल रियालिटी भताभुंग भएका छन्। 'अन्तराल'मा चाहिँ साना–साना पात्रको उपस्थितिमा समेत ध्यान दिइएको छ।
कलेजको दृश्य थोरै छ, तर रोचक छ। घाँटीमा 'नेक ब्रेस' लगाएर लेक्चररले क्लास लिइरहेको दृश्यले नेपालको शिक्षा पद्धतिको अस्वस्थतालाई इंगित गर्छ। कुनै सिस्टम वा डिभाइसको टेकोबिना नेपाली शैक्षिक संस्कृति सुदृढ हुन नसक्ने व्यंग्य उक्त 'नेक ब्रेस'मा झुन्डिएको छ।
फिल्ममा बिझ्ने पक्ष छायांकन हो। छायाँकार शिवराम श्रेष्ठको काम स्थीर छैन। कतैकतै 'फर्म'मा देखिने उनले धेरै दृश्यमा बाटो बिराएका छन्। 'रुल अफ थर्ड', हेड रुम, लिड रुम, गोल्डेन रेसियोजस्ता आधारभूत सिद्धान्त समेत धेरै ठाउँमा लत्याइएको छ। फ्रेमिङ सन्तुलित छैन। कम्पोजिसनको सुन्दरता विचलित छ। रिदमसँग अनलाइनमा कुरा गर्ने पूजालाई काठमाडौं नआउन्जेल कम्प्युटरकै स्त्रि्कनमा सीमित गरिदिएको भए दर्शकलाई पनि ऊ निकै टाढा रहेको महसुस हुन्थ्यो।
धेरै पात्र हुँदा पटकथामा देखिने समस्याले 'अन्तराल'लाई पिरोलेको छ। रिदमले एल्बम निकालेर 'फ्लप' भइसक्दा बाँकी पात्रहरुको 'जर्नी'को ग्राफलाई पटकथा लेखक अभिमन्यु निरबीले चटक्कै बिर्सेका छन्। कम्तीमा एल्बम प्रकरण सकिसक्दा घनुको छटपटी, कमलीकान्त र मनिला, डांगो र केटाहरुको सम्बन्धमा धेरै 'पानी बगिसक्नु' पर्ने हो।
डिजे नामक पात्रले घरबेटीकी छोरीलाई आँखा लगाएको प्रसंग सुरुमै आउँदा पछि अर्कै डेरामा अरु नै केटाहरुले मनिलालाई हेर्दा 'रिपिटेसन'को महसुस हुन्छ। यसले डेरामा बस्ने केटाहरुको काम नै घरबेटीकी छोरी ताक्नु हो भन्ने गलत तर्क दिन खोजेको छ। चामल र मट्टितेल सिद्धिएर केटाहरु निराश हुन्छन्। तर, त्यसको तत्काल समाधान कसरी गरियो, फिल्मले देखाउनुपर्थ्यो, देखाउँदैन।
फिल्मको अन्त्यतिर चार पात्रहरुको सफलता 'सर्ट–कट'मा देखाइएको छ। सुरुमा उनीहरुको समस्या र संघर्षमा जुन सुक्ष्म वर्णन थियो, सफल हुने प्रक्रियामा पनि लगभग उतिकै सुक्ष्मता हुनुपर्थ्यो। केही कमजोरी भए पनि लेखक अभिमन्युले भविष्यमा अझ राम्रा फिल्म दिनसक्ने सम्भावना बोकेका छन्।
ठेलामा मःमः बेच्ने निष्कर्षमा केटाहरु कसरी पुगे? उनीहरुसँग अरु विकल्प थिएनन्? कसरी त्यही उपाय ठिक ठाने? जस्ता प्रश्नप्रति फिल्म मौन छ। केटाहरुको समूहमा पूजा मिसिनेबित्तिकै मःमः खाने ग्राहक भीड लागेको र 'गोटी' खेलेको हेरेकै ठाउँबाट पुलिसले केटाहरुलाई समातेको दृश्यहरुमा निर्देशकको अपरिपक्वता छरप्रष्ट हुन्छ। कमलीकान्त र मनिलाले आकास हेरिरहँदा तारा खसेको निकै नियोजित छ।
गीतहरु मेलोडीप्रधान छन् तर फिल्ममा अनिवार्य सुनिने चाहिँ 'माइलोको पीडा'मात्र हो। त्यही गीतका कारण कमलीहरु र रिदमबीच चिनाजान हुन्छ। बाँकी गीतहरु फिल्मको स्टाइल अनुकूल त छन् तर तिनको प्रयोग फिल्मको 'स्पिरिट' सुहाउँदो हुन सकेको छैन।
फिल्म कलेज पढेकाले राम्रै फिल्म बनाउँछन् भन्ने जरुरी छैन। तैपनि ओस्कार फिल्म कलेजमा पढेकी दीपाले 'अन्तराल'लाई एउटा हेर्नलायक फिल्म नै बनाएकी छन्। उनको पढाइको नाक जोगिएको छ।

दीपेन्द्र लामा


Saturday, May 11, 2013

फिल्म समीक्षा: मञ्जरी- चालीस लाखको झुठ!

नयाँ कलाकार, निम्न मध्यम वर्गीय पात्र र बुटवलको 'सेटिङ'ले फिल्म 'मञ्जरी' स्थानीय स्वादको हुने अनुमान थियो। नजिकैको टोल, चोक र गल्लीका पात्रलाई टिपेर मौलिक कथा बुनिएको झैं लाग्थ्यो। ठूलो हलचल पैदा नगरे पनि यसको प्रोमोले फिल्म केही न केही ताजा हुने संकेत दिएको थियो।

फिल्मको सुरुवातमा 'सत्य घटनाबाट प्रेरित' भन्ने वाक्य लेखिएको छ। तर, फिल्म हेरेपछि धेरैले असलियत थाहा पाए। सुरुमै केही भारतीय निर्माता निर्देशकको नाम उल्लेख गर्दै आभार प्रकट गरिएको छ। तैपनि कुन फिल्मको रिमेक हो भन्ने चाहिँ खुलाइएको छैन। निर्माता–निर्देशकले नलेखे पनि 'मञ्जरी' सन् २००८ को बंगाली फिल्म 'चिरोदिनी तुमी जे अमर'को अनाधिकृत रिमेक हो भन्ने थाहा पाउन दर्शकलाई गाह्रो परेन। किनभने अचेल निर्देशकभन्दा दर्शक कैयौं गुणा चलाख र 'अपडेटेड' छन्।
सिलिगुडी र कोलकाताको परिवेशमा बनेको 'चिरोदिनी तुमी जे अमर' फिल्म आफैं पनि मौलिक होइन। सन् २००४ को तामिल फिल्म 'काढल'को रिमेक हो यो। 'काढल'लाई सन् २००७ मा कन्नड भाषामा 'चेलुभिना चित्तारा' नामले पनि रिमेक गरिसकेको छ।

'मञ्जरी'का निर्माता–निर्देशकले आफ्नो फिल्म भारतमा थोत्रो भइसकेको पटकथामा आधारित भनेर कतै खुलाएका छैनन्। यो एकप्रकारको ठगी नै हो। जब आफू नै इमान्दार हुनसक्दैनन् भने निर्देशकले दर्शकलाई के सिकाउने? फिल्म निर्देशकलाई बौद्धिक व्यक्तिको रुपमा इज्जत दिइन्छ। किनभने उसले समाजलाई अरुलेभन्दा फरक आँखाले हेर्छ। 'क्रियटिभिटी' उसको बलियो हतियार हुनेगर्छ। 'मञ्जरी'का निर्देशक गणेशदेव पाण्डेले चाहिँ न त कुनै फरक दृष्टि पेश गरेका छन् न दुनियाँमा 'क्रियटिभिटी' भन्ने शब्द हुन्छ भन्ने नै स्विकारेका छन्।

'मञ्जरी' बनाएर यसका निर्माता निर्देशकले ३५–४० लाख रुपैयाँको झुठ बोलेका छन्। जतिसुकै महँगो भए पनि झुठ भनेको झुठ हो। दर्शकले कहिल्यै माफी दिनेछैनन्। यसका निर्माता–निर्देशकले आफू कुन हैसियतको फिल्मकर्मी हो, उदांगो पारेका छन्।

'मञ्जरी'ले चोरेको 'प्लट' पनि कुनै अद्वितीय वा संसारमै उदाहरणीय मानिएको कथा होइन। गरिब केटा र धनी केटीबीचको घिसिपिटी प्रेम नै यसको कथा हो। बुटवलमै योभन्दा मार्मिक कथा भेटाउन सकिन्थ्यो। यसतर्फ निर्माता–निर्देशकले किन जाँगर नचलाएका हुन्? बु‰नुपर्ने कुरा के हो भने, नेपाली फिल्मकर्मीले कथा खोज्ने नेपालमै हो, भारततिर होइन। नभनिएका कथाहरु हामीसँगै थुप्रै छन्। कुनै विदेशी फिल्मकै रिमेक गर्नुपर्ने अनिकाल यहाँ सुरु भइसकेको छैन।

आफ्नो समाजको कथालाई मौलिक शैलीमा भन्नु निर्देशकको दायित्व हो। निर्देशकको मौलिक शैली भनेको उसले निर्माण गर्ने दृश्य भाषा हो। यसका लागि निर्देशकले सट साइज, क्यामेरा एंगल, रिदम र एडिटिङमा आफ्नोपन झल्काउन सक्नुपर्छ। 'मञ्जरी'मा यी सबै पक्ष बंगाली फिल्मबाट जस्ताको तस्तै साभार गरिएको छ। बंगाली निर्देशकले भन्दा फरक एंगल प्रयोग गर्ने क्षमता पनि निर्देशक पाण्डेमा देखिएको छैन।

सन् २००४ मा दक्षिण भारतको एउटा सानो सहरको पात्रको मनोविज्ञान र अहिलेको बुटवलको पात्रको मनोविज्ञान उस्तै हुँदैन। निर्देशक पाण्डे यो अन्तर केलाउन पनि चुकेका छन्। दोस्रो जनआन्दोलनपछि नेपाली समाजमा शैक्षिक चेतना र महिला अधिकारमा ठूलै जागृति आइसकेको छ।

बुटवल सहरको एउटा धनाढ्य, प्रतिष्ठित र कथित ठूलो जातको परिवारमा स्कुल पढ्दै गरेकी १६ वर्षे छोरी मञ्जरी (सुजाता कोइराला)लाई बिहे गर्न जबरजस्ती गरेको दृश्य पत्यारलाग्दो छैन। कुनै ठूलो कारण नभई यस्तो रुढीवादी कदम अचेल विरलै चालिन्छ होला। नेपाली समाजमा आएको परिवर्तनलाई सम्बोधन गर्न नसकिएको हो यो।

ईश्वर(गौरव पहाडी)लाई टोलवासीका अगाडि निर्घात कुटपिट गरिन्छ। दण्डहीनतामा गाँजिएको नेपाली समाजमा त्यस्तो दादागिरी त चल्नसक्छ। तर, त्यसप्रतिको प्रतिक्रिया पनि कम दमदार हुँदैन। राजनीतिक दल, जातीय संस्था, मानवअधिकारवादी जत्था र मिडिया जस्ता संस्थाहरुले त्यस्तो खुला गुन्डागर्दीलाई ठूलै मुद्दा बनाउँछन्। भारत र नेपालको ठाउँ र समयको अन्तरलाई चिन्न नसकिएको प्रमाण यो पनि हो। ईश्वरमाथि धोका दिँदै कुटपिट गरिएपछि ईश्वर आफैं वा उसका साथीभाइ–परिवार चुप लागेर बस्दैनन् होला। फिल्मको कथाले यो कौतुहलतालाई त्यतिकै छोडेको छ। जबकि मुख्य पात्रमाथि भएको सबैभन्दा ठूलो विपद नै यही हो।

गौरव र सुजाता दुवैले नेपाली फिल्ममा 'फ्रेस अनुहार'को मेनु बढाउने काम गरेका छन्। 'रियलिस्टिक एक्टिङ' पस्किन उनीहरु सफल देखिन्छन्। टिका पहाडी, विष्णु रिजाल, सुजन थापा र रेशम फिरिरीको अभिनय पनि सराहनीय छ। जमानामा 'चाँदनी' र 'मोहनी लाग्ला है' जस्ता फिल्ममा हिरो बनेर हराएका विष्णुको 'कमब्याक' आनन्ददायी लाग्छ।

परम्परागत ब्याकग्राउन्ड म्युजिक र इफेक्टले फिल्ममा 'साउन्ड पोलुसन'को महसुस हुन्छ। तीन वर्षपछि ईश्वरलाई देख्दा मञ्जरीले गरेको रुवाबासी, भित्ताका फोटो देखेर मञ्जरी लजाएको, केटी आएको थाहा पाएर केटाहरुले हैरान पारेको र टिका पहाडीले श्रीमती र भाइबुहारीलाई बेल्टले पिटेको जस्ता दृश्य अतिरञ्जित छन्।

'मञ्जरी'को 'जादू' बोलको गीत हिन्दी फिल्म 'शोर इन द सिटी'को 'साइबो' गीतको 'स्लो भर्सन'जस्तो सुनिन्छ। संजोगवश गीत मिल्न गएको भए पनि फिल्मकै कथा आयात गरिएकोले संगीतकारलाई पनि चोरीको आक्षेप लगाउन धेरैलाई सजिलो भएको छ। यस्तो सम्भावनाप्रति स्रष्टा सजग हुनुपर्छ।

फिल्म बनाउनुअघि लामो 'मेन्टल प्रोसेस'बाट गुजि्रनुपर्छ। अध्ययन, चिन्तन, छलफल, अनुसन्धान आदि प्रक्रियाबाट गुजि्रएको भए 'मञ्जरी' टोलीले तामिल फिल्म 'काढल'को भन्दा राम्रो कथा बुटवलमा भेट्नसक्थ्यो। निर्देशक गणेशदेव पाण्डेको 'क्रियटिभ इनर्जी'माथि पनि यति धेरै प्रश्न उब्जिदैनथ्यो।
समिक्षकः दीपेन्द्र लामा

फिल्मः मञ्जरी

रेटिङः पाँचमा दुई तारा

निर्देशक/लेखकः गणेशदेव पाण्डे

निर्माताः महेश चालिसे

कलाकारः गौरव पहाडी, सुजाता कोइराला, टिका पहाडी, विष्णु रिजाल, सुजन थापा, रेशम फिरिरी आदि।